davidrietveld.nl

Politieke partijen verdienen beter

23 November 2001 | geen reacties

8 Miljoen gulden heeft Pim Fortuyn in zijn achterzak. En als het Congres van Leefbaar Nederland morgen de voordracht van het partijbestuur volgt dan zal voor het eerst een nieuwe partij de verkiezingen ingaan met een campagnebudget dat vele malen groter is dan elk van de partijen die nu in het parlement zit.

Politieke partijen hebben de schijn tegen: onlangs nog hebben ze gezamenlijk afgesproken zichzelf méér geld te geven! Dat klinkt erger dan het is: afgesproken is dat de subsidie aan politieke partijen wordt verhoogd van 10 naar 15 miljoen gulden. Een snelle rekensom leert dat het mogelijke campagnebudget van Leefbaar Nederland dus alleen al meer dan de helft is van het bedrag dat alle politieke partijen gezamenlijk ontvangen.

Wat doen de partijen met dat geld? In tegenstelling tot de miljoenen van Fortuyn wordt dat geld niet alleen aangewend voor de campagne, sterker nog: dat is wettelijk uitgesloten. Er zijn voor elke partij bedragen gereserveerd voor de jongerenorganisaties, de wetenschappelijke bureau's en voor 'partijontwikkeling'. De praktijk leert dat de campagnegelden voor het overgrote merendeel worden opgebracht door de leden van de partijen.

Met die ledenaantallen gaat het -een enkele partij uitgezonderd- niet zo best. Al jaren niet. En terwijl de ledenaantallen in Nederland tot de laagste van Europa behoren, valt Nederland in Europees perspectief op: gemiddeld wordt de helft van het budget van Nederlandse politieke partijen opgebracht door de leden. Het relatief hoge aandeel van de ledenbijdragen in het partijbudget is dan ook niet te verklaren uit de vrijgevigheid van de politiek betrokken burgers in Nederland, maar uit de lage subsidies van de Nederlandse overheid voor politieke partijen. In vergelijking met andere Europese landen kan worden gesteld dat de financiële positie van Nederlandse partijen beroerd is. Dat hoeft natuurlijk niet persé problematisch te zijn: politiek gaat toch om inhoud, niet om vorm en om campagnes?

Dat is ook zo, maar politieke partijen nemen een cruciale positie in het Nederlandse politieke systeem. Ze vervullen een belangrijke rol bij het rekruteren, scholen en selecteren van kandidaten voor politieke en bestuurlijke posities. Ze stellen de kandidatenlijsten vast, die daarna nauwelijks door de kiezer kunnen worden beïnvloed. Burgemeesters worden benoemd, en daarbij worden de partijpolitieke verhoudingen goed in het oog gehouden.

Niet lang geleden konden al ongeruste signalen worden opgevangen: het aantal posities dat valt te 'verdelen' zou inmiddels ongeveer net zo groot zijn als het aantal actieve partijleden. Iedereen is het er over eens dat dit geen goede ontwikkeling is, maar niet iedereen is het eens over de oplossingen. Een oplossing die het minst wordt genoemd is om juist de positie van politieke partijen te versterken. In de Kieswet, en ook met geld.

Het belang van politieke partijen in Nederland wordt ondergewaardeerd. Dat past in de tijdgeest, want volgens sommigen zijn de politieke partijen al afgeschreven. In een hoogopgeleide kennissamenleving zijn volgens critici de klassieke taken van de politieke partijen (mobilisatie, emancipatie, belangenaggregatie en -articulatie, scholing en vorming) niet langer nodig.

Of dat werkelijk zo is, is nog maar zeer de vraag. Waar de keuze voor een overkoepelende maatschappijvisie ontbreekt, bestaat de kans dat een samenleving in hoog tempo fragmenteert, en dat etnische of culturele lijnen bepalend zijn voor groepsvorming. Op dit moment moet worden vastgesteld dat grote groepen mensen die onderdeel uitmaken van de Nederlandse samenleving nog geen evenredig onderdeel uitmaken van de politieke 'elite'. Dat geldt voor vrouwen, maar in veel sterkere mate voor migranten. De conclusie dat de emancipatoire functie van politieke partijen achterhaald is lijkt vooralsnog niet te kunnen worden getrokken.

Politieke partijen vervullen die taak nu zo goed en zo kwaad als het kan. Maar ze zijn aangewezen op een zeer beperkt budget, en op een uiterst beroerde positie in de Kieswet. Sterker nog, in de Kieswet komen de politieke partijen niet eens voor. Een aardig voorbeeld van de nadelige gevolgen daarvan is als een volksvertegenwoordiger besluit uit een fractie te stappen. Hij of zij is gekozen 'zonder last of ruggespraak', en kan dus rustig blijven zitten. Maar in de praktijk wordt de partij er op aangekeken, want het lijstenstelsel in Nederland suggereert -in tegenstelling tot de 'juridische' werkelijkheid- veel meer dat je op een partij stemt, in plaats van op een persoon.

De financiële positie is misschien iets minder beroerd dan de juridische, maar toch ook niet florissant. Politieke partijen verdienen beter. Tegenover de kosten staan namelijk zeer waardevolle baten. Maatschappelijke onvrede wordt gekanaliseerd en omgezet in constructieve ideeën of idealen. Ze leiden mensen op voor het politieke vak (hoe belangrijk dat is zal binnenkort te merken zijn bij Pim Fortuyn). En ze bieden een tegenwicht voor individualistische belangenafweging.

Het is dus in het belang van de Nederlandse democratie om de budgetten van politieke partijen substantieel te vergroten. Dat extra geld moet natuurlijk niet naar de campagnekas gaan, die mag gevuld blijven worden door leden of donateurs. Voorlopig is het zo dat alle partijen -met uitzondering van Leefbaar Nederland- meer geld uitgeven aan scholing en vorming, jongeren en wetenschappelijke bureaus dan aan de campagne.

Nederland moet de waarde van haar politieke partijen eindelijk eens erkennen. De positie moet in de Kieswet worden vastgelegd en de subsidie voor scholing en vorming, jongeren en de wetenschappelijke bureaus moet substantieel worden vergroot. Dat is de enige manier om een waardevolle bijdrage van politieke partijen in het Nederlandse politieke bestel veilig te stellen voor de toekomst, en te voorkomen dat politieke partijen naar het voorbeeld van Leefbaar Nederland verworden tot campagnemachines zonder enige aandacht voor het vormen van kader en het verdiepen van een ideologie. 

David Rietveld / Arno Bonte

[Deze text verscheen eerder als opiniestuk in de Volkskrant]

reacties:

reageer:

David Rietveld?

Ik ben David Rietveld en dit is mijn weblog. Sinds 2002 is hier veel te lezen en te lachen over Den Haag, GroenLinks, mijzelf en nog veel meer. Sinds april 2006 zit ik voor GroenLinks in de Haagse gemeenteraad. Ik heb o.a. de portefeuilles Veiligheid, Financiën, Sport, Cultuur en Citymarketing. Ik ben ook voorzitter van de Rekeningencommissie.